مقام علمی
بقاع روحانی موءثر در بقعه کاظمین
روحانی طوسی در کتاب الفهرست، موثر را شخصی تیزفهم و حاضرجواب و پیشتاز در علمهای حرف و فقه معرفی نموده است.[۱۸] ابن ندیم از موثر با عبارت مدیر متکلمان شیعه حافظه کرده، در دانش صحبت بر دیگر افراد مقدم دانسته و بیهمتا تعریف نموده است.[۱۹] به گفته ذهبی از محدثان اهلسنت (درگذشت: ۷۴۸ق)، روحانی موءثر تمامی کتابهای معارضان شیعه را مراقبت تشریفات ترحیم مشهد بوده میباشد.[۲۰]
روحانی اثرگذار را نماینده مدرسه کلامی بغداد و پر رنگترین شخصیت آن شمردهاند که به عیب گیری پندارهای مدرسه کلامی قم میپرداخت.[۲۱] نقل شده مدرسه فکری بغداد در روضه خوان اثر گذار به نقط ی اوج رسید.[۲۲] نقل شده روحانی اثر گذار، خیر عقلگرای افراطی بود و خیر حدیثگرای افراطی، بلکه او، رویکردی اعتدالی و اواسط داشت.[۲۳]
روضه خوان موثر شاگردان اکثری رویش بخشید که بعضی از آنها علماء مالکاسم شیعه بودهاند. اشخاص پایین به عنوان مثال آن ها میباشند:[۲۴]
سید مرتضی (درگذشت۴۳۶ق)
سید رضی (درگذشت۴۰۶ق)
روحانی طوسی (درگذشت۴۶۰ق)
نجاشی (درگذشت۴۵۰ق)
سلَّار دیلمی (درگذشت۴۶۳ق)
ابوالفتح کراجکی (درگذشت۴۴۹ق)
ابویعلی محمّد بن حسن جعفری (درگذشت۴۶۳ق).[۲۵]
آیت الله خامنهای مجتهد و متفحص تاریخ اسلام:
«روحانی اثر گذار در سلسله علمای امامیه، تنها یک متکلم و فقید سرآمد و پررنگ وجود ندارد، بلکه بالاتر از این، او مؤسس و سرحلقه جریان علمیِ رو به تکاملی میباشد که در دو حرفه سخن و فقه، تا امروز در حوزه های علمی شیعه امتداد یافته میباشد و با وجود بر کنار نماندن از تأثرات تاریخی و جغرافیایی و مکتبی، خصوصیت های اساسی و خطوط سیاسی آن همچنان پابرجا باقیمانده میباشد. روحانی موءثر نقش مؤثر و گزینش کننده ای در ثبت نام و نشان غیر وابسته مدرسه اهل بیت علیهم السلام ، نهاد گذاری صورت و پوسته علمی درست برای فقه شیعه، آفرینش نحوه عده منطقی فی مابین عقل و نقل در فقه و صحبت داشت»
منبع: پیام به کنگرهی جهانی هزارهی روحانی اثرگذار
تألیفات
نوشته ی علمیٔ اساسی: فهرست اثر ها روضه خوان موءثر
روضه خوان اثرگذار اثرها زیادی کتابت کرد که مبتنی بر فهرست نجاشی تعداد آن ها ۱۷۵ کتاب و رساله میباشد.[۲۶] آورده شده نیمی از این اثرها درباره امامت میباشد.[۲۷] مشهورترین تاثیر روحانی موءثر در دانش فقه، المُقنَعَة، در دانش حرف، اوائل المقالات و در تفصیل هم اکنوننگاری امامان، الاِرشاد میباشد.[۲۸]
تیم اثر ها مکتوب روضه خوان اثر گذار در دستهای چهارده جلدی با تیتر مُصَنَّفات روحانی اثرگذار منتشر شدهاست. این موسسه در سال ۱۳۷۱ش، برای برگزاری کنگره جهانی روحانی اثرگذار منتشر شد.[۲۹]
طرز نو دینی
روحانی اثر گذار روشی مختلف با زمان قبل از خویش در فقه شیعه شالودهگذاری کرد. به گفته سبحانی و گرجی، قبل از روضه خوان اثر گذار دو نحوه دینی اشاعه داشت: نحوه ابتدا به طور افراطی بر احادیث مبتنی بود و در آن در مورد مدرک و متن احادیث توجه کافی شکل نمیگرفت.[۳۰] شیوه دوم به احادیث اعتنا مورد نیاز را نداشت و بیشتراز حد بر قواعد عقلی تأکید میکرد؛ هرچند مانند قیاس با نصوص فقاهتی در تعارض باشند.[۳۱] روضه خوان موثر رویکرد وسط را برگزید و طرز شرعی جدیدی سازه کرد که در آن آغاز به امداد عقل اصول و قواعدی برای استنباط احکام تدوین می شد. بعد از آن توسط این اصول، استنباط احکام از متنها فقاهتی جاری ساختن میگرفت.[۳۲] به این جهت او را تدوینکننده علم اصول فقه دانستهاند.[۳۳]
بعد از روضه خوان موثر، شاگردانش سید مرتضی در کتاب الذریعة الی اصول الشریعة و روحانی طوسی در کتاب العُدَّة فی الاصول، اینشیوه را ادامه دادند.[۳۴]
مقام علمی
بقاع روحانی موءثر در بقعه کاظمین
روحانی طوسی در کتاب الفهرست، موثر را شخصی تیزفهم و حاضرجواب و پیشتاز در علمهای حرف و فقه معرفی نموده است.[۱۸] ابن ندیم از موثر با عبارت مدیر متکلمان شیعه حافظه کرده، در دانش صحبت بر دیگر افراد مقدم دانسته و بیهمتا تعریف نموده است.[۱۹] به گفته ذهبی از محدثان اهلسنت (درگذشت: ۷۴۸ق)، روحانی موءثر تمامی کتابهای معارضان شیعه را مراقبت تشریفات ترحیم مشهد بوده میباشد.[۲۰]
روحانی اثرگذار را نماینده مدرسه کلامی بغداد و پر رنگترین شخصیت آن شمردهاند که به عیب گیری پندارهای مدرسه کلامی قم میپرداخت.[۲۱] نقل شده مدرسه فکری بغداد در روضه خوان اثر گذار به نقط ی اوج رسید.[۲۲] نقل شده روحانی اثر گذار، خیر عقلگرای افراطی بود و خیر حدیثگرای افراطی، بلکه او، رویکردی اعتدالی و اواسط داشت.[۲۳]
روضه خوان موثر شاگردان اکثری رویش بخشید که بعضی از آنها علماء مالکاسم شیعه بودهاند. اشخاص پایین به عنوان مثال آن ها میباشند:[۲۴]
سید مرتضی (درگذشت۴۳۶ق)
سید رضی (درگذشت۴۰۶ق)
روحانی طوسی (درگذشت۴۶۰ق)
نجاشی (درگذشت۴۵۰ق)
سلَّار دیلمی (درگذشت۴۶۳ق)
ابوالفتح کراجکی (درگذشت۴۴۹ق)
ابویعلی محمّد بن حسن جعفری (درگذشت۴۶۳ق).[۲۵]
آیت الله خامنهای مجتهد و متفحص تاریخ اسلام:
«روحانی اثر گذار در سلسله علمای امامیه، تنها یک متکلم و فقید سرآمد و پررنگ وجود ندارد، بلکه بالاتر از این، او مؤسس و سرحلقه جریان علمیِ رو به تکاملی میباشد که در دو حرفه سخن و فقه، تا امروز در حوزه های علمی شیعه امتداد یافته میباشد و با وجود بر کنار نماندن از تأثرات تاریخی و جغرافیایی و مکتبی، خصوصیت های اساسی و خطوط سیاسی آن همچنان پابرجا باقیمانده میباشد. روحانی موءثر نقش مؤثر و گزینش کننده ای در ثبت نام و نشان غیر وابسته مدرسه اهل بیت علیهم السلام ، نهاد گذاری صورت و پوسته علمی درست برای فقه شیعه، آفرینش نحوه عده منطقی فی مابین عقل و نقل در فقه و صحبت داشت»
منبع: پیام به کنگرهی جهانی هزارهی روحانی اثرگذار
تألیفات
نوشته ی علمیٔ اساسی: فهرست اثر ها روضه خوان موءثر
روضه خوان اثرگذار اثرها زیادی کتابت کرد که مبتنی بر فهرست نجاشی تعداد آن ها ۱۷۵ کتاب و رساله میباشد.[۲۶] آورده شده نیمی از این اثرها درباره امامت میباشد.[۲۷] مشهورترین تاثیر روحانی موءثر در دانش فقه، المُقنَعَة، در دانش حرف، اوائل المقالات و در تفصیل هم اکنوننگاری امامان، الاِرشاد میباشد.[۲۸]
تیم اثر ها مکتوب روضه خوان اثر گذار در دستهای چهارده جلدی با تیتر مُصَنَّفات روحانی اثرگذار منتشر شدهاست. این موسسه در سال ۱۳۷۱ش، برای برگزاری کنگره جهانی روحانی اثرگذار منتشر شد.[۲۹]
طرز نو دینی
روحانی اثر گذار روشی مختلف با زمان قبل از خویش در فقه شیعه شالودهگذاری کرد. به گفته سبحانی و گرجی، قبل از روضه خوان اثر گذار دو نحوه دینی اشاعه داشت: نحوه ابتدا به طور افراطی بر احادیث مبتنی بود و در آن در مورد مدرک و متن احادیث توجه کافی شکل نمیگرفت.[۳۰] شیوه دوم به احادیث اعتنا مورد نیاز را نداشت و بیشتراز حد بر قواعد عقلی تأکید میکرد؛ هرچند مانند قیاس با نصوص فقاهتی در تعارض باشند.[۳۱] روضه خوان موثر رویکرد وسط را برگزید و طرز شرعی جدیدی سازه کرد که در آن آغاز به امداد عقل اصول و قواعدی برای استنباط احکام تدوین می شد. بعد از آن توسط این اصول، استنباط احکام از متنها فقاهتی جاری ساختن میگرفت.[۳۲] به این جهت او را تدوینکننده علم اصول فقه دانستهاند.[۳۳]
بعد از روضه خوان موثر، شاگردانش سید مرتضی در کتاب الذریعة الی اصول الشریعة و روحانی طوسی در کتاب العُدَّة فی الاصول، اینشیوه را ادامه دادند.[۳۴]
طراحی فضای یادبود در تشریفات ترحیم مشهد؛ از میز ترحیم تا گلآرایی و بنرهای تسلیت